كورش بزرگ
و بزرگ جهان، آزاد کردن بردهها و بنديان، احترام به دينها و کيشهاي 35 سالها يشتوويگو پادشاه ماد به انتها رسيد، اما به گفته هرودوت کوروش به ايشتوويگو آسيبي وارد نياورد و او را نزد خود نگه داشت. کوروش به اين شيوه در 546 پادشاهي ماد و ايران را به دست گرفت و خود را پادشاه ايران اعلام نمود.کوروش پس از آنکه ماد و پارس را متحد کرد و خود را شاه ماد و پارس ناميد، در حاليکه بابل به او خيانت کرده بود، خردمندانه از قارون، شاه ليدي خواست تا حکومت او را به رسميت بشناسد و در عوض کوروش نيز سلطنت او را بر ليدي قبول نمايد. اما قارون (کرزوس) در کمال کم خردي به جاي قبول اين پيشنهاد به فکر گسترش مرزهاي کشور خود افتاد و به اين خاطر با شتاب سپاهيانش را از رود هالسي (قزل ايرماق امروزي در کشورترکيه) که مرز کشوري وي و ماد بود گذراند و کوروش هم با ديدن اين حرکت خصمانه، از همدان به سوي ليدي حرکت کرد و دژسارد که آن را تسخير ناپذير ميپنداشتند، با صعود تعدادي از سربازان ايراني از ديوارههاي آن سقوط کرد و قارون (کروزوس)، شاه ليدي به اسارت ايرانيان درآمد و کوروش مرز کشور خود را به درياي روم و همسايگي يونانيان رسانيد. نکته قابل توجه رفتار کوروش پس ازشکست قارون است. کوروش، شاه شکست خورده ليدي را نکشت و تحقير ننمود، بلکه تا پايان عمر تحت حمايت کوروش زندگي کرد و مردم سارد علي رغم آن که حدود سه ماه لشکريان کوروش را در شرايط جنگي و در حالت محاصره شهر خود معطل کرده بودند، مشمول عفو شدند.
22 مهرماه سال 539 ق.م سقوط کرد و فقط محله شاهي چند روز مقاومت ورزيدند، پادشاه محبوس گرديد و کوروش طبق عادت، در کمال آزاد منشي با وي رفتار کرد و در سال بعد (538ق.م) هنگامي که او در گذشت عزاي ملي اعلام شد و خود کوروش در آن شرکت کرد. با فتح بابل مستعمرات آن يعني سوريه، فلسطين و فنيقيه نيز سر تسليم پيش نهادند و به حوزه حکومتي اضافه شدند. رفتار کوروش پس از فتح بابل جايگاه خاصي بين باستانشناسان و حتي حقوقدانان دارد. او يهوديان را آزاد کرد و ضمن مسترد داشتن کليه اموالي که بخت النصر(نبوکد نصر) پادشاه مقتدر بابِل در فتح اورشليم از هيکل سليمان به غنيمت گرفته بود، کمکهاي بسياري از نظر مالي و امکانات به آنان نمود تا بتوانند به اورشليم بازگردند و دستور بازسازي هيکل سليمان را صادر کرد و به همين خاطر در بين يهوديان به عنوان منجي معروف گشت که در تاريخ يهود و در تورات ثبت است علاوه بر اين به همين دليل دولت اسرائيل از کوروش قدرداني کرده و يادش را گرامي داشتهاست.
15 ايراني به مصر حمله کرد که برديه که در طول جنگ در ايران به سر ميبرد براي انکه با کمبوجيه که برادر دوقلوي او بود اشتباه نشود با پنهان کردن خود از مردم به وسيله نقابي از خيانت به برادرش امتناع کرد ولي گويمات مغ با کشتن برديه و شايعه کشته شدن کمبوجيه و با پوشيدن نقاب بر مردم ايران تا مدت کوتاهي پادشاهي کرد.)} در راه بازگشت کمبوجيه از مصر، يکي از موبدان دربار به نام گئومات مغ، که شباهتي بسيار به برديا داشت، خود را به جاي برديا قرار داده و پادشاه خواند. کمبوجيه با شنيدن اين خبر در هنگام بازگشت، يک شب و به هنگام بادهنوشي خود را با خنجر زخمي کرد که بر اثر همين زخم نيز درگذشت. کورش بجز اين دو پسر، داراي سه دختر به نامهاي آتوسا و آرتيستون و مروئه بود که آتوسا بعدها با داريوش بزرگ ازدواج کرد و مادر خشايارشا، پادشاه قدرتمند ايراني شد. آتوسا دختر کوروش است. داريوش بزرگ با پارميدا و آتوسا ازدواج کرد که داريوش بزرگ از آتوسا صاحب پسري بنام خشايارشا شد.
1878 ميلادي در پي کاوش در محوطه باستاني بابل کشف شد. در آن کوروش بزرگ رفتار خود با اهالي بابِل را پس از پيروزي بر ايشان توسط ايرانيان شرح دادهاست.
1971 ميلادي، سازمان ملل آنرا به تمامي زبانهاي رسمي سازمان منتشر کرد. نمونه بدلي اين استوانه در مقر اصلي سازمان ملل در شهر نيويورک نگهداري ميشود.
واقعي درباره آنها بررسيهايي انجام شده، اما با توجه به اسناد و مدارک تاريخي و تطبيق آن با آيههاي قرآن ، تورات ، و انجيل تنها کوروش بزرگ است که موجهترين دلايل را براي احراز اين لقب دارا ميباشد. شماري از فقهاي معاصر شيعه نيز کوروش را ذوالقرنين ميدانند. آيت الله طباطبايي، آيت الله مکارم شيرازي و آيت الله صانعي از معتقدان اين نظر هستند.